Esajas chanteert de koning met zijn lintje: na excuses en 200 miljoen eist de excuusindustrie nu 'herstel'

Esajas laat zien hoe de excuusindustrie werkt: er is geen eindstreep, alleen een volgende eis. Eerst kwamen de excuses van premier Rutte, daarna die van de koning, daarna 200 miljoen euro belastinggeld. Nu ligt het woord op tafel waar het al die tijd om draaide: herstel.

Het rapport zelf is fors. Ruim zestig onderzoekers onder leiding van historicus Gert Oostindie concluderen dat de Oranjes eeuwenlang achter het kolonialisme stonden en er alleen al in de negentiende eeuw omgerekend een half miljard euro aan verdienden, vooral via Nederlands-Indië. Tegelijk hadden ze volgens dezelfde onderzoekers weinig invloed op het koloniale beleid.

Wat doet een activist daarmee? Hij pakt zijn lintje en stuurt het terug. Esajas, bekend van Kick Out Zwarte Piet en de Black Lives Matter-protesten, schrijft dat "woorden over verzoening en verbinding" in zijn ogen niet genoeg zijn "zolang deze fundamentele economische en raciale ongelijkheid blijft bestaan". Hij wil dat de koning zich hardmaakt voor een "nationale route naar herstel".

Wat Esajas doet, is geen principiële daad. Het is chantage met een lintje. In 2023 stuurden drie gedecoreerden hún onderscheiding terug uit protest tegen zijn ridderorde. Toen werd hij omarmd als held van het nieuwe Nederland. Nu de koning niet ver genoeg gaat, wordt hetzelfde lintje een breekijzer om meer los te wrikken.

Bij de excuses heette het steeds dat het om erkenning ging. Kijk nu wat er gebeurt. Bianca Groen Gallant van slavernij-instituut NiNsee noemt het rapport positief, maar ziet het vooral als opstap: "De volgende stap, dat is de belangrijkste." Die stap moet volgens haar een gesprek over herstel zijn.

Ook de staat zelf houdt de molen draaiende. Rabin Baldewsingh, de nationaal coördinator tegen discriminatie en racisme, noemde de koning vrijdag een voorbeeld voor de erkenning van het koloniale verleden. Het is dezelfde Baldewsingh die sportbonden van discriminatie beticht. Baldewsingh is een door de belastingbetaler betaalde racismewaakhond die applaudisseert zodra de koning door het stof gaat. Zo houdt deze industrie zichzelf in leven.

En het geld stroomt al lang. Zelfs De Nederlandsche Bank pompte een half miljoen euro in een museum rond dit verleden. Elke euro die erin gaat, maakt de lobby groter, en elke grotere lobby wil meer.

De koning betaalde het onderzoek zelf. Dat is het enige goede nieuws. Maar wie zijn eigen familie in vijf boeken laat doorlichten en de uitkomst een "aansporing" noemt, geeft activisten precies wat ze zoeken: een officieel stempel onder hun verhaal. Wie zichzelf als schuldige neerzet, moet niet verbaasd zijn als anderen komen innen.

Premier Jetten zei vrijdag dat er van nieuwe betalingen geen sprake zal zijn. "Daar zijn we al volop mee bezig," zei hij, verwijzend naar de 200 miljoen euro die het kabinet in 2023 vrijmaakte voor onder meer herdenkingen en educatie. Klinkt stevig. Luister goed en je hoort iets anders: we betalen al.

Het 'nee' van Jetten is daarom geen nee. Het is uitstel. Want wat is een "nationale route naar herstel" anders dan geld? En wiens geld is dat? Niet dat van de Oranjes. Het is het geld van de gewone Nederlander, van de metselaar in Zwolle en de verpleegkundige in Venlo, die nooit één cent aan een plantage of aan Indië hebben verdiend.

Maar het onrecht was toch echt? Ja. Niemand ontkent dat slavernij en koloniaal geweld misdaden waren. Dat is het punt ook niet. Het punt is dat een Nederlander die vandaag zijn rekeningen nauwelijks kan betalen, niet schuldig is aan wat een stadhouder eeuwen geleden deed.

En let op het detail dat in alle juichende reacties verdwijnt. Aan de trans-Atlantische slavenhandel en de Caribische slavernij verdienden de Oranjes volgens het onderzoek vrijwel niets. Voor de excuusindustrie maakt dat niets uit. Het gaat haar niet om de geschiedenis, het gaat om de volgende eis.

De eis is simpel. Jetten moet zijn woorden van vrijdag omzetten in een harde toezegging aan de Tweede Kamer: geen herstelbetalingen, niet nu en niet via een omweg. En het programma van 200 miljoen moet aflopen, niet stilletjes worden verlengd of aangevuld.

De Kamer kan daar zelf voor zorgen met een motie. Partijen die zeggen op te komen voor de gewone Nederlander, kunnen hier laten zien of ze dat menen. NiNsee en Esajas willen een rekening openen die nooit meer dichtgaat.

Esajas mag zijn lintje houden of terugsturen, dat is zijn goed recht. Maar de Nederlandse belastingbetaler is hem niets verschuldigd.